6 Lợi Ích Của Việc Tập Thiền

Khi tâm mình lo lằng hoặc phiền giận, tư duy của mình thường không được chính xác thì mình có thể đi đến những quyết định mà sau này mình hối tiếc.  Thiền tập giúp cho mình lắng xuống, để mình có đủ thảnh thơi và sáng suốt.  Phần trích sau đây, về những ích lợi của việc tập thiền, được rút ra từ Thiền tập chỉ nam, một cuốn sách của Thiền sư Nhất Hạnh chưa xuất bản.

1.  Thiền tập có công năng nuôi dưỡng, trị liệu, chuyển hóa, đối trị với sự căng thẳng, lo lắng, buồn phiền, sợ hãi, đem lại được niềm vui sống và giúp phục hồi được truyền thông giữa ta với những người khác.
Ta có thể thiền tập một mình hay với một đoàn thể.  Thực tập trong một đoàn thể giúp ta có cơ hội thừa hưởng được năng lượng tập thể.  Năng lượng này nâng đở ta, bảo hộ ta, giúp cho ta làm được dễ dàng hơn những gì mà một mình ta thấp khó làm.  Những phép thực tập đưa ra trong cuốn sách này có thể đem lại cho ta những kết quả tốt đẹp trong một thời gian không dài, và nếu ta theo đúng những chỉ dẩn trong sách, ta sẽ an tâm không sợ bất cứ một biến chứng nào.

2.  Thiền trước hết là sự có mặt đích thực của ta trong giây phút hiện tại, ngay tại nơi ta đang có mặt.
Trong đời sống hàng ngày, tâm ta thường hoặc bị chìm đắm trong quá khứ, hoặc rong ruổi về tương lai, hoặc đang vướng mắc trong những toan tính, lo âu trong hiện tại, vì vậy tâm và thân không có mặt cho nhau.  Thiền là đem tâm trở về với thân, đem tâm trở về với tâm, để giúp ta thiết lập được thân và tâm trong giây phút hiện tại, ý thức được sự có mặt của ta, và những gì đang xảy ra trong giây phút hiện tại trong các lĩnh vực thân ta, tâm ta và hoàn cảnh ta.

3.  Có mặt trong giây phút hiện tại có nghĩa là đang thực sự sống, và đang tiếp xúc với sự sống trong ta và chung quanh ta.
Nếu tâm ta hoặc bị lôi kéo hoặc bởi quá khứ, hoặc bởi tương lai, hoặc bởi những toan tính lo âu hoặc hờn giận thì ta không thực sự đang sống đời sống của ta.  Nhà văn Pháp Albert Camus có nói tới những kẻ “sống như một người chết” (vivre comme un mort) trong tiểu thuyết L’Étranger là như vậy.  Sống có nghĩa là có mặt để tiếp xúc sâu sắc với sự sống trong ta và chung quanh ta.
 (Đọc tới đây xin bạn ngồi thẳng lên, và để ý tới thế ngồi thẳng của bạn.  Bạn hãy mỉm cười để chứng tỏ là bạn đang có ý thức về cái lưng đang ngồi thẳng của bạn.  Rồi bạn thở vào một hơi chầm chậm, và duy trì ý thức ấy.  Thở ra, bạn cũng duy trì ý thức ấy (bạn đang ngồi thẳng) và mỉm cười trong suốt thời gian của hơi thở ra.  Nếu bạn thấy làm như thế là dễ chịu, bạn có thể tiếp tục thêm một phút nưũa, duy trì lưng thẳng, ý thức nụ cười và hơi thở).

4.  Cái khả năng nhận biết cái gì đang xảy ra trong giây phút hiện tại, gọi là chánh niệm, gọi tắt là niệm.
 (Tiếng Phạn gọi là Smrti, tiếng Pali là Sati, tiếng Anh là Mindfulness, tiếng Pháp là Pleine conscience).  Đó là năng lượng đưa tâm trở về lại với thân để thân và tâm hợp nhất (thân tâm nhất như), để thân tâm được thiết lập trong giây phút hiện tại.  Ta cò thể sử dụng hơi thở, bước chân hay nụ cười để làm phát hiện năng lượng ấy, ý thức ấy.  Chánh niệm chính là ý thức ấy.  Ý thức bao giờ cũng là ý thức về một cái gì đó (conscience est toujours conscience de quelquechose), chánh niệm cũng thế.  Khi ta để ý tới hơi thở của ta, thì đó là chánh niệm về hơi thở, và hơi thở ấy được gọi là hơi thở có chánh niệm.  Khi ta có ý thức về từng bước chân chúng ta đặt trên mặt đất, thì đó là chánh niệm về bước chân, và bước chân ấy được gọi là bước chân có chánh niệm.  Vì thế, thực tập hơi thở có chánh niệm hoặc bước chân có chánh niệm là chế tác năng lượng chánh niệm, và duy trì năng lượng chánh niệm.  Chánh niệm còn được duy trì thì tâm còn có mặt với thân, và ta (hành giả, người thực tập) đang có mặt trong giây phút hiện tại và có thể xúc tiếp với những gì đang có mặt trong hiện tại.
 (Đọc tới đây, bạn có thể ngồi thẳng lại và thực tập vài hơi thở chánh niệm: tôi đang thở vào, và tôi biết là tôi đang thở vào; tôi đang thở ra, và tôi biết tôi đang thở ra.  Hoặc: tôi đang thở vào và tôi ý thức được đây là hơi thở vào của tôi, tôi đang thở ra và tôi ý thức được đây là hơi thở ra của tôi.  Bạn thở cho tự nhiên, đừng cố gắng gò ép, thở như thế nào mà bạn cảm thấy dễ chịu trong khi thở.  Bạn có thể thực tập: tôi đang thở vào, và thấy trong người khỏe khắn, tôi đang thở ra và thấy trong người nhẹ nhàng.  Bạn thực tập một hoặc hai phút.  Thấy khỏe thấy nhẹ thì bạn mỉm cười để nhận diện sự có mặt của cảm giác khỏe và nhẹ ấy).

5.  Có một kinh gọi là kinh Quán niệm hơi thở, dạy về cách chế tác và duy trì chánh niệm bằng hơi thở.  (Thời Bụt còn tại thế, tất cả các thầy và các sư cô đều học thuộc kinh này.  Kinh này tiếng Phạn là Anapanasmrti sutra, tiếng Hán-Việt là An ban thủ ý.  “An ban” là hơi thở vào ra, “thủ ý” là duy trì chánh niệm).  Chánh niệm do hơi thở chế tác và duy trì có công năng làm lắng dịu hình hài, cảm giác, cảm xúc, đem lại sự buông thư và thảnh thơi cho thân và cho tâm.  Chánh niệm lại có công năng nhận diện các tâm hành, nuôi dưỡng những tâm hành tốt như niềm tin yêu, sự tha thứ, lòng bao dung, và chuyển hóa những tâm hành xấu như sự bực bội, lòng ganh ghét, sự giận hờn, v.v… Chánh niệm còn nuôi lớn được sự chú tâm (định lực) giúp chúng ta nhìn sâu vào thực tại và khám phá ra được tính bất sanh bất diệt, không tới không đi, không có không không, không một không khác.  Thấy được bản chất của thực tại rồi thì ta được giải thoát, vượt thoát sợ hãi, nghi ngờ, giận hờn và tuyệt vọng.  Kinh Quán niệm hơi thở là một châu báu trong nền văn học Phật giáo.

6.  Hơi thở tuy thuộc về thân nhưng được xem như là những cây cầu nối liền với tâm.  Để ý tới hơi thở, ta thiết lập được cây cầu, và chỉ trong một giây đồng hồ hay ít hơn, ta đã có thể làm cho thân tâm hợp nhất.  Thân tâm hợp nhất đó là nền tảng của thiền.  Thân tâm hợp nhất là điều kiện căn bản để ta nắm bắt được giây phút hiện tại (nghĩa là nhận diện được những gì xảy ra trong giây phút ấy, hoặc ở thân, hoặc ở tâm, hoặc ở hoàn cảnh).  Không phải chỉ trong tư thế ngồi thiền ta mới làm được chuyện này.  Khi ta giặt áo, tưới rau, lái xe, rửa bát, đi cầu v.v… ta cũng có thể đặt mình trong trạng thái thân tâm nhất như ấy.
 (Bạn hãy thử đứng dậy và tập bước đi vài bước trong chánh niệm.  Thở vào, bạn bước một bước, và thức được sự xúc chạm của bàn chân trên sàn gỗ, sàn gạch, hoặc mặt đất.  Thở ra, bạn bước một bước nữa, tâm hoàn toàn đặt vào bước chân.  Trong khi bước những bước chân như thế, bạn không còn suy nghĩ, vì tâm bạn đang chú trọng vào bước chân và sự xúc chạm của bàn chân với mặt đất.  Bạn tập bước như thế nào mà mỗi bước chân của bạn có thể đem lại cho bạn niềm vui và sự thanh thản.  Những người trong xã hội bây giờ quá bận rộn: họ đi như chạy, họ đi như bị ma đuổi, họ không có hạnh phúc và thảnh thơi trong từng bước đi.  Có thể bạn cũng đã quen là như họ, nhưng bây giờ bạn muốn thay đổi, để mỗi bước chân có thể đem lại niềm vui, sự vững chãi và sự thảnh thơi.  Thiền tổ Lâm Tế nói: bước chân trên mặt đất là thể hiện thần thông (địa hành thần thông).  Phép lạ không phải là đi trên than hồng, đi trên mây hoặc trên mặt nước.  Phép lạ là đi trên mặt đất, đi như một con người tự do, thanh thản, có chủ quyền về đời mình, không bị hoàn cảnh lôi cuốn, không đi như một người mộng du.  Bụt đi như thế hàng ngày, và ta cũng có thể tập đi như thế.  Trong khi tập đi, nếu thấy dễ chịu, mầu nhiệm, thảnh thơi, bạn hãy mỉm cười để nhận diện sự dễ chịu ấy, phép thần thông ấy).

Trích từ tạp chí Văn Hóa Phật Giáo- Vu Lan Kết Nối Yêu Thưong- Số 19- Số Đặc Biệt- Ngày 15/8/2006.